Đến với Tà Đùng, du khách dễ dàng bắt gặp một không gian văn hóa sống động. Những phong tục tập quán, âm nhạc, ẩm thực và nếp sinh hoạt riêng biệt của các dân tộc không hề bị phai nhạt. Ngược lại, chúng đang cùng tồn tại và giao thoa. Tiếng cồng chiêng trầm hùng, những điệu múa xoang uyển chuyển, tiếng khèn réo rắt, cùng những bộ trang phục truyền thống rực rỡ và các món ăn dân dã... tất cả đang viết nên câu chuyện rất riêng của vùng đất này.

Tuy nhiên, trước guồng quay của cuộc sống hiện đại, một số tri thức dân gian, tiếng nói và nghề truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một. Giữ gìn văn hóa giờ đây không chỉ là cất giữ những gì đã có, mà là "thổi bùng" để những giá trị ấy tiếp tục sống, được thực hành và phát huy trong đời sống hôm nay.

Khi văn hóa bám rễ vào đời sống

Bảo tồn văn hóa bắt đầu từ những việc rất đỗi bình dị: là ông bà dạy cháu câu chào bằng tiếng mẹ đẻ; là người lớn tuổi cần mẫn chỉ cho lớp trẻ nhịp chiêng, điệu múa; là người mẹ, người bà gìn giữ công thức món ăn truyền thống; và là những bộ trang phục tự hào được khoác lên trong ngày hội.

Hiểu được rằng thế hệ trẻ chính là "người giữ lửa" cho tương lai, tháng 10/2026 vừa qua, UBND xã Tà Đùng đã tổ chức lớp truyền dạy văn hóa truyền thống. Lớp học thu hút 21 học viên thanh thiếu niên, dưới sự hướng dẫn tâm huyết của các nghệ nhân K’ Bột, H’ Grao, K’ Chung, K’ Biêng, K’ Krang và những người am hiểu văn hóa địa phương.

Các nghệ nhân truyền dạy văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ.

Những lớp học như thế không chỉ trao truyền kiến thức, mà còn trao cả niềm tự hào. Qua đó, các em hiểu rằng văn hóa dân tộc mình không hề xa xôi, mà chảy trong chính huyết quản, trong đời sống của gia đình và buôn làng. Khi văn hóa trở thành nhu cầu tự nhiên của cộng đồng, việc bảo tồn sẽ mang tính bền vững sâu sắc.

Đánh thức tiềm năng: Văn hóa song hành cùng cảnh quan

Không chỉ sở hữu đời sống văn hóa phong phú, Tà Đùng còn được thiên nhiên ưu ái ban tặng tuyệt tác cảnh quan. Biển hồ Tà Đùng với vô số hòn đảo lớn nhỏ nhấp nhô giữa làn nước xanh biếc, bao quanh bởi điệp trùng núi rừng đã trở thành dấu ấn khó phai.

Hồ Tà Đùng - một trong những cảnh quan đặc sắc của địa phương.

Thiên nhiên kỳ vĩ gọi mời du khách bước tới, nhưng để giữ chân họ ở lại và khao khát quay về, cảnh đẹp thôi là chưa đủ. Chính con người và bề dày văn hóa mới là thỏi nam châm tạo nên sự khác biệt. Một bữa cơm mang đậm hương vị bản địa, một đêm giao lưu cồng chiêng bên ánh lửa, hay câu chuyện văn hóa được kể bởi chính người dân bản địa... sẽ là những trải nghiệm vô giá.

Khi người dân trực tiếp tham gia làm du lịch, được hưởng lợi từ chính vốn quý văn hóa của mình, họ sẽ có thêm động lực mạnh mẽ để bảo tồn. Khi ấy, văn hóa không chỉ là giá trị tinh thần, mà đã hóa thành nguồn lực kinh tế thiết thực.

(Gà nướng ăn cùng cơm lam - một nét ẩm thực đặc trưng của vùng Tây Nguyên.)

Một thước phim ngắn về tiếng cồng chiêng, một bức ảnh mộc mạc về mâm cơm truyền thống, hay câu chuyện chân thực về một nghệ nhân già trên mạng xã hội... đôi khi mang lại sức lan tỏa ngoài sức tưởng tượng. Đây chính là không gian để những người trẻ phát huy sức sáng tạo, kể câu chuyện quê hương theo cách riêng của mình. Tất nhiên, sự lan tỏa ấy luôn cần đi kèm với trách nhiệm: lựa chọn thông tin chính xác, chia sẻ cái đẹp và chung tay bảo vệ hình ảnh cộng đồng.

Giữ hồn Tây Bắc giữa đại ngàn Tây Nguyên

Sức sống mãnh liệt của văn hóa ở Tà Đùng còn được minh chứng qua cách các cộng đồng dân cư mang theo và gìn giữ hồn cốt quê hương trên vùng đất mới.

Hơn 20 năm trước, những hộ đồng bào Mông từ Hà Giang, Lào Cai, Lai Châu... đã vượt chặng đường dài vào vùng Đắk R’măng lập nghiệp. Hành trang họ mang theo không chỉ là khát vọng đổi đời, mà còn là toàn bộ phong tục, tập quán, nếp sống của vùng cao Tây Bắc.

Không gian chợ phiên Đắk R’măng - nơi lưu giữ nét sinh hoạt văn hóa của đồng bào Mông giữa đại ngàn Tây Nguyên.

Hôm nay, nét sinh động nhất của sức sống ấy chính là chợ phiên Đắk R’măng. Cứ mỗi sáng Chủ nhật, chợ lại rộn rã tiếng nói cười. Từ cách giao tiếp, những chiếc váy xòe rực rỡ, đến các món ăn truyền thống... tất cả tái hiện một không gian đậm chất Tây Bắc, nhưng lại hòa quyện nhịp nhàng với sắc thái của Tây Nguyên. Chợ phiên không chỉ là nơi giao thương, mà đã trở thành điểm tựa tinh thần, nơi người già vơi nỗi nhớ quê, người trẻ được tắm mình trong văn hóa cội nguồn.

Dù đi đâu, những giá trị được nuôi dưỡng bằng tình yêu sẽ luôn bén rễ, xanh cây trên vùng đất mới.

Vun đắp tương lai từ sức mạnh nội sinh

Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, việc lan tỏa giá trị văn hóa không phải là nhiệm vụ của riêng ai. Sức sống của văn hóa bắt đầu từ những điều dung dị nhất: là tình đoàn kết xóm giềng, là nếp sống văn minh, là ý thức giữ gìn môi trường, và là ngọn lửa tự hào truyền lại cho con cháu.

Tà Đùng đang hội tụ đủ những "hạt vàng" quý giá: thiên nhiên tuyệt mĩ và cộng đồng giàu bản sắc. Khi mỗi người dân đều hiểu, yêu và tự hào về nguồn cội của mình, văn hóa sẽ bừng sáng, trở thành sức mạnh nội sinh vô tận. Từ đó, cùng nhau kiến tạo nên một xã Tà Đùng ngày càng văn minh, giàu đẹp, phát triển nhanh và bền vững.

(Bài viết: Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Tà Đùng)